จักรยานอากาศ คือ อะไร ท่ายิงฟุตบอลสุดผาดโผน ที่มา กติกา และประตูดัง

จักรยานอากาศ คือ ท่าเตะฟุตบอลที่ผู้เล่นโยนตัวลอยขึ้นกลางอากาศโดยหันหลังให้ประตู แล้วสลับขาเหมือนปั่นจักรยานเพื่อเตะลูกบอลที่ลอยอยู่ให้ข้ามศีรษะไปด้านหลัง ในภาษาอังกฤษเรียกว่า bicycle kick หรือ overhead kick เป็นทักษะขั้นสูงที่ใช้ได้ทั้งยิงประตูและเคลียร์บอล และถูกยกย่องว่าเป็นหนึ่งในลูกยิงที่สวยที่สุดในเกมลูกหนัง

• จักรยานอากาศ คือ การเตะบอลกลับหลังข้ามศีรษะขณะที่ตัวลอยกลางอากาศ
• ต้นกำเนิดยังเป็นข้อถกเถียงระหว่างเปรูกับชิลี ก่อนที่บราซิลจะช่วยทำให้ท่านี้โด่งดังไปทั่วโลก
• กติกาฟุตบอลอนุญาตให้เตะจักรยานอากาศได้ ตราบใดที่ไม่เป็นอันตรายต่อคู่แข่ง
• ประตูดังจากท่านี้ เช่น ประตูของ เวย์น รูนี่ย์ ในแมนเชสเตอร์ ดาร์บี้ ปี 2011 และประตูของ ซลาตัน อิบราฮิโมวิช ใส่อังกฤษ ปี 2012

จักรยานอากาศ คือ อะไร และทำไมถึงเรียกแบบนี้

ชื่อ “จักรยานอากาศ” มาจากลักษณะการเคลื่อนไหวของขาทั้งสองข้าง ผู้เล่นจะเหวี่ยงขาข้างหนึ่งขึ้นไปก่อนเพื่อส่งตัวให้ลอย จากนั้นสลับขาอีกข้างขึ้นมาเตะบอลในจังหวะที่ลำตัวเกือบขนานกับพื้น ภาพที่ออกมาจึงคล้ายคนกำลังปั่นจักรยานกลับหัวอยู่กลางอากาศ บางคนเรียกท่านี้ว่า “การเตะตีลังกากลับหลัง” ซึ่งเป็นชื่อที่วิกิพีเดียภาษาไทยใช้ควบคู่กันด้วย

ในวงการฟุตบอลต่างประเทศ ท่าเดียวกันนี้มีชื่อเรียกหลากหลายตามภาษาและประวัติศาสตร์ของแต่ละประเทศ แฟนบอลไทยที่ดูบอลต่างประเทศจึงอาจได้ยินผู้บรรยายเรียกต่างกันไป ทั้ง bicycle kick, overhead kick หรือ scissors kick

ความแตกต่างของชื่อในภาษาสเปนสะท้อนข้อถกเถียงเรื่องต้นกำเนิดที่ยังไม่มีข้อยุติจนถึงวันนี้ ซึ่งจะเล่าในหัวข้อถัดไป

ต้นกำเนิดของจักรยานอากาศ ชิลี เปรู หรือบราซิล

คำถามว่าใครเตะจักรยานอากาศเป็นคนแรกยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจน แต่มีเรื่องเล่าหลักอยู่สามสาย และทุกสายชี้ไปที่ทวีปอเมริกาใต้

สายเปรู: เมืองท่า Callao ปลายศตวรรษที่ 19

นักประวัติศาสตร์ชาวเปรู Jorge Basadre บันทึกไว้ว่า ในปี 1892 ชาวเมืองท่า Callao เคยเตะลูกลักษณะนี้ได้สำเร็จในเกมที่เล่นกับกะลาสีเรือชาวอังกฤษ ชาวเปรูจึงเรียกท่านี้ว่า chalaca ตามชื่อเรียกคนเมือง Callao

สายชิลี: Ramón Unzaga ปี 1914

อีกเรื่องเล่าหนึ่งที่ถูกอ้างถึงบ่อยมาจากนักเขียนชาวอุรุกวัย Eduardo Galeano ซึ่งระบุว่า Ramón Unzaga ชายเชื้อสายสเปนที่ย้ายมาอยู่ชิลี เตะท่านี้ในเกมที่เมือง Talcahuano เมื่อปี 1914 ชาวละตินอเมริกาจำนวนมากจึงเรียกท่านี้ว่า chilena

สายบราซิล: ผู้ทำให้โลกรู้จัก

แม้บราซิลจะไม่ได้อ้างว่าเป็นผู้คิดค้น แต่กองหน้าบราซิลอย่าง Leônidas da Silva คือคนที่ช่วยพาท่านี้ขึ้นสู่เวทีโลก เขาโด่งดังจากการเตะจักรยานอากาศในยุคทศวรรษ 1930 รวมถึงในฟุตบอลโลกปี 1938 ที่ฝรั่งเศส ทำให้แฟนบอลทั่วโลกได้เห็นท่านี้ในรายการระดับสูงสุด

จักรยานอากาศ คือ ท่าผิดกติกาหรือไม่

คำตอบสั้น ๆ คือไม่ผิด กติกาฟุตบอลของ IFAB ข้อที่ 12 ว่าด้วยการกระทำผิดและการประพฤติผิดมารยาท ระบุชัดเจนว่าการเตะแบบกรรไกรหรือจักรยานอากาศทำได้ โดยมีเงื่อนไขว่าต้องไม่เป็นอันตรายต่อคู่แข่ง

ปัญหาจะเกิดเมื่อมีผู้เล่นฝ่ายตรงข้ามอยู่ใกล้ ๆ เช่น กองหลังที่ก้มโหม่งบอลในจังหวะเดียวกัน หากผู้ตัดสินมองว่าการยกเท้าสูงนั้นเสี่ยงทำให้คู่แข่งบาดเจ็บ ก็สามารถตัดสินว่าเป็นการเล่นที่เป็นอันตราย (playing in a dangerous manner) ซึ่งหากไม่มีการปะทะเกิดขึ้น อีกฝ่ายจะได้ลูกฟรีคิกทางอ้อม แต่หากเท้าไปโดนศีรษะหรือร่างกายคู่แข่ง ก็อาจกลายเป็นฟาวล์ที่หนักขึ้นและลงโทษด้วยใบเหลืองหรือใบแดงได้ ขึ้นอยู่กับความรุนแรง

1. ไม่มีคู่แข่งอยู่ในรัศมีที่เท้าจะไปโดน: ถือว่าเล่นได้ตามปกติ
2. มีคู่แข่งอยู่ใกล้แต่ไม่เกิดการปะทะ: ผู้ตัดสินอาจเป่าเป็นการเล่นที่เป็นอันตราย ได้ลูกฟรีคิกทางอ้อม
3. เท้าไปโดนคู่แข่ง: ผู้ตัดสินพิจารณาเป็นฟาวล์ และอาจแจกใบเหลืองหรือใบแดงตามความรุนแรง

ทำไมจักรยานอากาศถึงยากและเสี่ยงบาดเจ็บ

จักรยานอากาศเป็นลูกยิงที่ต้องอาศัยหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งการอ่านทิศทางบอลที่ลอยมา จังหวะการกระโดด ความแข็งแรงของแกนกลางลำตัว และความกล้าที่จะทิ้งตัวลงพื้นโดยมองไม่เห็นว่าตัวเองกำลังจะตกลงตรงไหน ผู้เล่นต้องเตะบอลโดยมองไม่เห็นประตู จึงต้องอาศัยการกะระยะจากความเคยชินล้วน ๆ

ความเสี่ยงที่ตามมาคือการบาดเจ็บจากการตกกระแทกพื้น โดยเฉพาะบริเวณศีรษะ หลัง และข้อมือ ผู้เล่นที่ฝึกท่านี้จึงต้องฝึกการลงพื้นให้ถูกวิธี คือใช้มือและแขนช่วยรับน้ำหนักโดยไม่ยันพื้นแข็งเกินไป และค่อย ๆ ฝึกบนพื้นนุ่มก่อนนำไปใช้ในเกมจริง เพราะแบบนี้เองท่านี้จึงเป็นทักษะที่ไม่เหมาะกับผู้เล่นมือใหม่

สำหรับโค้ชเยาวชน จักรยานอากาศจึงมักเป็นท่าที่สอนหลังจากผู้เล่นมีพื้นฐานการยิงวอลเลย์และการทรงตัวดีแล้ว ไม่ใช่ท่าที่ควรลองเล่นเองโดยไม่มีคนดูแล

ประตูจักรยานอากาศในตำนานที่แฟนบอลจำไม่ลืม

แม้จะเป็นท่าที่ทำยาก แต่ตลอดประวัติศาสตร์ฟุตบอลก็มีประตูจากจักรยานอากาศหลายลูกที่กลายเป็นภาพจำของทั้งโลก ตัวอย่างที่ได้รับการกล่าวถึงบ่อยที่สุด ได้แก่

ประตูของรูนี่ย์ในแมนเชสเตอร์ ดาร์บี้ ปี 2011 ได้รับการโหวตให้เป็นประตูที่ดีที่สุดของพรีเมียร์ลีก ส่วนประตูของซลาตันใส่อังกฤษในปี 2012 ก็คว้ารางวัลฟีฟ่า ปุสกัส อวอร์ด ในปีถัดมา ขณะที่ประตูของ อเลฮานโดร การ์นาโช่ ใส่เอฟเวอร์ตันในปี 2023 ก็ตามรอยคว้ารางวัลเดียวกันในปี 2024 และถูกสื่อไทยหลายสำนักนำไปเปรียบเทียบกับประตูของรูนี่ย์ ลูกยิงเหล่านี้จึงมักถูกยกเป็นมาตรฐานเวลาที่มีคนยิงจักรยานอากาศได้ในยุคหลัง

หากอยากอ่านเรื่องราวอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการทำประตูและบทบาทพิเศษในสนาม ลองอ่านต่อที่ แฮตทริก คือ อะไร และ ซูเปอร์ซับ คือ อะไร บนเว็บไซต์ของเรา

ที่มา/อ้างอิง: FIFA: The bicycle kick, football’s most spectacular sight, IFAB: Law 12 Fouls and Misconduct, วิกิพีเดีย: การเตะจักรยานอากาศ

คำถามที่พบบ่อย

จักรยานอากาศ คือ ท่าเดียวกับโอเวอร์เฮดคิกหรือไม่

ใช่ ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า bicycle kick และ overhead kick เรียกท่าเดียวกันได้ คือการเตะบอลข้ามศีรษะไปด้านหลังขณะตัวลอยกลางอากาศ บางครั้งก็เรียกว่า scissors kick ด้วย

เตะจักรยานอากาศในเกมจริงผิดกติกาหรือไม่

ไม่ผิด กติกาข้อ 12 ของ IFAB อนุญาตให้เตะได้ ตราบใดที่ไม่เป็นอันตรายต่อคู่แข่ง หากผู้ตัดสินเห็นว่าเป็นการเล่นที่เป็นอันตรายโดยไม่มีการปะทะ อีกฝ่ายจะได้ลูกฟรีคิกทางอ้อม

ใครเป็นคนแรกที่เตะจักรยานอากาศ

ยังไม่มีข้อยุติ เปรูอ้างถึงชาวเมือง Callao ในปี 1892 ส่วนชิลีอ้างถึง Ramón Unzaga ในปี 1914 ขณะที่ Leônidas da Silva ของบราซิลเป็นผู้ช่วยทำให้ท่านี้เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก

สรุปแล้ว จักรยานอากาศ คือ ลูกยิงที่รวมทั้งความกล้า ความแม่นยำ และความสวยงามไว้ในจังหวะเดียว เป็นท่าที่ถูกกติกาเมื่อเล่นอย่างปลอดภัย และยังคงสร้างประตูในตำนานให้แฟนบอลได้จดจำอยู่เสมอ

คลิปที่เกี่ยวข้อง

#ฟุตบอลโลก | จักรยานอากาศของเดปายดีหมดทุกอย่าง..ขาดแค่เตะโดน ในเกมที่ ตูนิเซีย พบ เนเธอร์แลนด์monomax sport#ฟุตบอลโลก | รู้ว่าเสี่ยงแต่ต้องขอลอง! ช็อตจักรยานอากาศ ฟาด ของเม็กซิโกmonomax sport