ลอดดาก คือ ศัพท์ฟุตบอลที่ใช้เรียกจังหวะที่ผู้เล่นแตะ ส่ง หรือยิงบอลให้ลอดผ่านหว่างขาของคู่แข่ง แล้วตัวเองหรือเพื่อนร่วมทีมตามไปเล่นบอลต่อได้อีกฝั่งหนึ่ง ภาษาอังกฤษเรียกว่า nutmeg เป็นทักษะที่ถูกกติกาทุกประการ และถือเป็นหนึ่งในจังหวะที่ทำให้กองหลังเสียหน้ามากที่สุดในเกมลูกหนัง
- ลอดดากหมายถึงการทำให้บอลผ่านช่องว่างระหว่างขาสองข้างของคู่แข่ง
- ภาษาอังกฤษใช้คำว่า nutmeg หรือย่อว่า megs ส่วนภาษาอื่นมักเปรียบกับอุโมงค์หรือสะพาน
- กติกาฟุตบอลไม่ได้ห้ามการลอดดาก จะทำกับผู้เล่นคนไหนก็ได้ รวมถึงผู้รักษาประตู
- หัวใจของทักษะนี้คือจังหวะ ไม่ใช่ความแรง ต้องรอให้คู่แข่งก้าวขาเปิดช่องก่อน
- ใช้ได้ทั้งการเลี้ยง การส่ง และการยิงประตู
ลอดดาก คือ อะไร และต่างจากการเลี้ยงหลบทั่วไปอย่างไร
การเลี้ยงผ่านคู่แข่งโดยทั่วไปคือการพาบอลอ้อมไปทางซ้ายหรือขวา แต่การลอดดากเลือกเส้นทางที่สั้นและตรงที่สุด นั่นคือผ่านตัวคู่แข่งไปเลย โดยอาศัยช่องว่างระหว่างขาที่เปิดขึ้นชั่วเสี้ยววินาทีตอนผู้เล่นฝ่ายรับก้าวเข้ามาแย่งบอลหรือยืนถ่างขาเพื่อปิดมุม
คำว่าลอดดากในภาษาไทยเป็นภาษาปากของคนเล่นบอล ใช้กันตั้งแต่สนามหญ้าข้างบ้าน สนามฟุตซอล ไปจนถึงผู้บรรยายเกมถ่ายทอดสด บางพื้นที่เรียกสั้น ๆ ว่าลอดขาหรือลอดหว่างขา ความหมายเหมือนกันทั้งหมด
องค์ประกอบที่ทำให้นับว่าเป็นการลอดดาก
- บอลต้องผ่านระหว่างขาสองข้างของคู่แข่งจริง ไม่ใช่ผ่านข้างลำตัว
- ฝ่ายที่ทำยังเป็นฝ่ายได้เล่นบอลต่อ ไม่ว่าจะเป็นตัวเองวิ่งอ้อมไปเก็บ หรือเพื่อนร่วมทีมรับบอล
- เกิดขึ้นในจังหวะเล่นปกติ ไม่มีการทำฟาวล์ประกอบ
ที่มาของคำว่า nutmeg และชื่อเรียกในภาษาต่าง ๆ
ต้นกำเนิดของคำว่า nutmeg ในวงการฟุตบอลอังกฤษไม่มีหลักฐานชี้ชัดเพียงข้อเดียว มีคำอธิบายที่ถูกอ้างถึงบ่อยอยู่สองแนวทาง แนวทางแรกมาจากหนังสือ Football Talk ของ Peter Seddon ซึ่งเชื่อมโยงกับการค้าลูกจันทน์เทศในอังกฤษยุคศตวรรษที่ 19 ที่มีการปลอมปนสินค้า จนคำว่า nutmegged กลายเป็นสแลงหมายถึงถูกหลอกให้ดูโง่ อีกแนวทางมองว่าเป็นคำสแลงที่เล่นกับคำว่า nuts ซึ่งสื่อถึงตำแหน่งที่บอลลอดผ่าน ทั้งสองทฤษฎียังเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน
ที่น่าสนใจคือแทบทุกชาติฟุตบอลมีคำเรียกจังหวะนี้เป็นของตัวเอง และมักใช้ภาพเปรียบเทียบคล้ายกัน
| ภาษา | คำเรียก | ความหมายตรงตัว |
|---|---|---|
| ไทย | ลอดดาก, ลอดขา | บอลลอดหว่างขา |
| อังกฤษ | nutmeg, megs | ลูกจันทน์เทศ |
| สเปน | caño, túnel | ท่อ, อุโมงค์ |
| อิตาลี | tunnel | อุโมงค์ |
| ฝรั่งเศส | petit pont | สะพานเล็ก |
ลอดดากผิดกติกาหรือไม่
ไม่ผิด กติกาฟุตบอล (Laws of the Game) ที่ดูแลโดย IFAB ไม่มีข้อใดห้ามการส่งบอลลอดขาคู่แข่ง จังหวะนี้จึงเป็นการเล่นปกติเหมือนการเลี้ยงหรือส่งบอลแบบอื่น สิ่งที่ผู้ตัดสินจะพิจารณาคือเหตุการณ์หลังจากนั้นมากกว่า เช่น ถ้ากองหลังที่โดนลอดดากหันมาดึงเสื้อหรือขัดขาเพื่อหยุดเกม ก็จะถูกเป่าฟาวล์และอาจโดนใบเหลืองตามความรุนแรงหรือจังหวะการเล่น
ในฟุตซอลและฟุตบอลข้างถนน การลอดดากยิ่งมีบทบาทมากขึ้นเพราะพื้นที่แคบ ผู้เล่นฝ่ายรับต้องเข้าประชิดตัว ช่องว่างระหว่างขาจึงเปิดบ่อยกว่าในสนามใหญ่ เกมข้างถนนบางรูปแบบถึงกับนับการลอดดากเป็นแต้มพิเศษ
เทคนิคลอดดากให้ได้ผลจริง
นักเตะที่ลอดดากเก่งไม่ได้ตั้งใจทำทุกครั้งที่เจอคู่แข่ง แต่จะอ่านท่ายืนของกองหลังก่อน ถ้าอีกฝ่ายยืนขาชิดหรือย่อตัวต่ำ โอกาสแทบไม่มี แต่ถ้าอีกฝ่ายกำลังก้าวยาวเข้ามาแย่งบอล ขาจะเปิดกว้างและน้ำหนักตัวถ่ายไปข้างหน้า จังหวะนั้นคือเวลาที่ดีที่สุด
- หลอกให้คู่แข่งก้าว ด้วยการทำท่าจะไปด้านข้างหรือขยับไหล่ ให้กองหลังยื่นขาออกมา
- แตะเบาและเร็ว ใช้ข้างเท้าด้านในหรือปลายเท้าแตะบอลแค่พอให้ผ่านช่อง ไม่ต้องใช้แรง
- เร่งความเร็วทันที วิ่งอ้อมฝั่งที่คู่แข่งเสียหลักเพื่อไปเก็บบอลก่อนที่เขาจะหมุนตัวทัน
- เลือกพื้นที่ให้เหมาะ ควรทำในแดนคู่แข่ง เพราะถ้าพลาดในแดนตัวเองจะเสี่ยงโดนสวนกลับ
ลอดดากในจังหวะยิงประตู
การลอดดากไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเลี้ยง กองหน้าจำนวนมากเลือกยิงลอดขาผู้รักษาประตูในจังหวะหลุดเดี่ยว เพราะตอนที่นายทวารกางแขนกางขาออกมาปิดมุม ช่องว่างตรงกลางมักเป็นจุดที่ป้องกันยากที่สุด เช่นเดียวกับการยิงลอดขากองหลังที่กระโดดเข้ามาบล็อก ซึ่งทำให้ผู้รักษาประตูมองบอลไม่ถนัดและขยับตัวช้าลง หากสนใจท่ายิงสวย ๆ แบบอื่น อ่านต่อได้ที่บทความ จักรยานอากาศ คือ อะไร และ แฮตทริก คือ อะไร
ทำไมแฟนบอลถึงชอบจังหวะลอดดาก
เหตุผลแรกคือความเรียบง่าย ไม่ต้องอาศัยท่าเต้นซับซ้อน แค่แตะครั้งเดียวก็เปลี่ยนสถานการณ์ได้ เหตุผลที่สองคือผลทางจิตวิทยา กองหลังที่โดนลอดดากต่อหน้าผู้ชมมักจะระวังตัวมากขึ้นในการเข้าบอลครั้งต่อไป ทำให้ผู้เล่นเกมรุกมีพื้นที่และเวลามากขึ้น นักเตะสายเทคนิคจากอเมริกาใต้และผู้เล่นที่เติบโตจากฟุตบอลข้างถนนจึงมักมีทักษะนี้ติดตัวมาตั้งแต่เด็ก
ในอีกมุมหนึ่ง โค้ชหลายคนก็เตือนว่าการลอดดากควรเป็นเครื่องมือ ไม่ใช่เป้าหมาย ถ้าทำเพื่อโชว์โดยไม่ได้ประโยชน์กับทีม หรือทำในพื้นที่อันตราย ผลเสียอาจมากกว่าผลดี
ที่มา/อ้างอิง: กติกาฟุตบอล Laws of the Game โดย IFAB · หนังสือ Football Talk โดย Peter Seddon · Wikipedia: Nutmeg (association football)
คำถามที่พบบ่อย
ลอดดาก ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
เรียกว่า nutmeg หรือเรียกสั้น ๆ ว่า megs ส่วนภาษาสเปนมักใช้คำว่า caño หรือ túnel
ลอดดากผู้รักษาประตูได้ไหม
ได้ กติกาไม่ได้ห้าม และการยิงลอดขาผู้รักษาประตูเป็นวิธีจบสกอร์ที่กองหน้าใช้กันบ่อยในจังหวะหลุดเดี่ยว
โดนลอดดากแล้วดึงคู่แข่งไว้ ผิดกติกาหรือไม่
ผิด การดึงหรือขัดขาหลังโดนลอดดากเป็นการทำฟาวล์ ผู้ตัดสินให้ฟรีคิกได้ และอาจให้ใบเหลืองตามสถานการณ์